Les in Jazz

De volgende editie van Les in Jazz vindt plaats vanaf maandag 6 maart 2017 in LantarenVenster in Rotterdam.
De zes lessen zijn op maandagavond van 19:30 tot ongeveer 21:00
Data: 6, 13, 20, 27 maart, 3 en 10 april 2017
Inschrijven kan bij LantarenVenster. Klik HIER
UIVERKOCHT

De cursus komt hoogstwaarschijnlijk in najaar 2017 ook terug in Amsterdam (Bimhuis). Meer nieuws hierover volgt.

Les in Jazz
Een lesprogramma voor jazz liefhebbers en concertbezoekers
Je luistert graag naar jazz en geïmproviseerde muziek, gaat naar festivals en concerten, je draait CD’s of playlists, luistert naar jazz op de radio. En je vindt dat leuk, mooi, swingend, interessant of spannend, maar je begrijpt niet altijd wat de musici nu eigenlijk precies doen. Wat hoor je eigenlijk?
In 6 lessen leer ik je beter te onderscheiden wat je hoort en wat er te horen ís in jazz en improvisatie. 
Het gaat erom dat je beter de ontwikkelingen kunt volgen, waardoor de muziek toegankelijker voor je wordt en er méér te beleven is. Het wordt allemaal nog spannender als je iets meer weet van de muziek. Het gaat hierbij niet persé om de muziektheorie, het gaat om het luisteren.

Deelnemers zeiden dit over Les in Jazz:
“Ik vond het fijn, gezellig en leerzaam. Je weet een fijne sfeer te creëren. Ik luister nu anders naar jazz. Nog intenser en bewuster en met nog meer respect voor de vrijheid van improvisatie en composities van bepaalde stukken. Stukken hoeven nu niet persé mooi te zijn maar kunnen ook interessant zijn. En dan zit ik ook te genieten.” (Marco)

Over jazz: “Snappen is nu voor mij een groot woord, maar ik heb er wel meer plezier in gekregen. Vroeger dacht ik bij solo’s vaak: vast keileuk om te doen, maarehhh… moet ik daar bij zijn?
Fijn was sowieso, in volgorde van belangrijkheid:
 iemand die met zoveel liefde en vrolijkheid over muziek praat
; de grote hoeveelheid fijne muziek die voorbij kwam en na te luisteren was dankzij de resumés!”
(Djoen)

“Het belangrijkste en leukste vond ik toch het kennismaken met muziek die ik nog nooit had gehoord.” (Lucas)

Ik laat een groot aantal stukken horen (en vaak ook zien) aan de hand van zes onderwerpen. Ik haal mijn voorbeelden uit een groot gebied van Jazz, Impro & Beyond. Jong en oud, Nederlands en internationaal, van bebop tot vrije improvisatie. Van Charlie Parker tot Bill Frisell, van Charles Mingus tot Benjamin Herman, van The Bad Plus tot Wilbert de Joode.
Eerst leg ik eerst een paar dingen uit over het onderwerp; daarna laat ik een aantal stukken horen, steeds met een andere invalshoek.
We gaan ons dan afvragen wat er gebeurt en hoe je dat kunt volgen.
Van iedere les is achteraf een uitgebreid resumé beschikbaar, met tekst en video’s uit de les plus nog extra muziekvideo’s.
Deelnemers vinden de cursus toegankelijk en precies goed van inhoud, duur en lengte. Het resumé achteraf wordt erg gewaardeerd
. De prijs/kwaliteit verhouding wordt als goed beoordeeld.

De lessen duren ongeveer anderhalf uur. De onderwerpen zijn:
1. Melodie
2. Ritme en Rolverdeling
3. Akkoorden, Harmonie, akkoordinstrumenten
4. Solo en opbouw
5. (Vrije) Improvisatie
6. Jazzstijlen

Contact: veravingerhoeds@gmail.com

vera door govert driessen

 

Resumé Les 3        Akkoorden
Deze samenvatting blijft staan t/m de volgende les.
Met alle video’s uit de les plus 6 extra’s (onderaan).

De invalshoeken in deze les zijn:
1. Hoe kunnen akkoorden de sfeer ‘kleuren‘ (mineur/majeur).
2. Zijn er veel of weinig verschillende akkoorden te horen in het stuk
In de Extra’s:
3. Bezettingen zonder akkoordinstrumenten.
4. Een andere melodie en meer akkoorden neerleggen over ‘oude’ akkoorden heen.

Een akkoord is de samenklank van drie of meer tonen, die zodanig samenklinken dat ze voor onze oren iets met elkaar te maken hebben, een soort eenheid vormen.
Akkoordinstrumenten zijn instrumenten waarop je meer dan 1 toon tegelijk kunt spelen. Bij een akkoord dus 3 of 4 tegelijk. Piano, toetsen, gitaar, accordeon, vibrafoon etc.
Wat is de functie van akkoorden? Ze geven het kader waarbinnen de melodieën, thema’s en solo’s zich afspelen. Ze markeren de overgangen naar een ander harmonisch kader. Het akkoordenschema is een klinkend raamwerk, en bepaalt de vorm van het stuk.

Waar komen akkoorden en toonladders vandaan?
Akkoorden en toonladders bestaan uit tonen die in verschillende afstanden tot elkaar staan. In de meeste westerse muziek is de belangrijkste afstand het octaaf: tonen die hetzelfde klinken, maar dan een stuk hoger of lager. Octaven klinken voor ons gehoor eenvoudig, logisch.
In de loop der eeuwen is een muzikale toonschaal ontstaan die het octaaf opdeelt in 12 muzikaal even grote stukken, halve tonen genoemd. Een afstand van twee halve tonen wordt een hele toon genoemd.
Onze oren ervaren bepaalde samenklanken (twee gelijktijdig klinkende tonen) als aangenaam en andere als onaangenaam. De aangename noemen we consonant (samenklinkend), een toonsafstand die “wringt” noemen we dissonant (niet-samenklinkend).

Een toonladder vormt de basis van iedere melodie (a-tonale muziek niet meegerekend). Als je naar de toetsen van de piano kijkt zie je een Octaaf liggen bijv. van C naar C. Dat octaaf herhaalt zich verder naar boven en beneden.
 Het octaaf is ingedeeld in 12 stukjes; 12 halve toonsafstanden. Een toonladder is binnen het octaaf – vanwege de voorkeur van ons oor voor consonante verhoudingen –  een reeks van acht noten (zo ontstaan).

De majeur-toonladder van C = C-D-E-F-G-A-B-C.
Op de piano komt dit neer op 8 naast elkaar liggende witte toetsen vanaf C.

een video over drieklanken
https://youtu.be/n_7YP3OLnpY

een video over akkoordenleer (simpel)
http://www.musicad.nl/theorie

Akkoorden ‘kleuren’ de sfeer: 
Mineur klinkt melancholisch, droevig, treurig, stemmig, ernstig, donker
. Majeur klinkt open, opgewekt, vrolijk, blij.

12 maten bluesschema: Hoor je de wisseling van akkoorden?
Blues in C min
C mineur jazz blues met schema in beeld
https://youtu.be/2qtohYLDfLE

Footprints, Wayne Shorter

Wayne Shorter – Tenor Saxophone, Miles Davis – Trumpet, Herbie Hancock- Piano, Tony Williams – Drums, Ron Carter- Double Bass. Album Miles Smiles 1967.
Is eerst door Wayne Shorter op de plaat gezet met zijn kwartet, in 1966, maar werd bekender in deze versie. Miles speelde het stuk later vele malen sneller.
Kenmerkende ritme: de baslijn, gespeeld door: bas en piano
Maatsoort: 6/4 ( je kan het ook als 6/8 tellen). Tempo: medium (slow). Puls: voelt als langzame 4/4. Melodie gespeeld door: trompet en sax.
Kun je de melodie blijven doordenken? Ja
Kun je het schema blijven doortellen?
https://youtu.be/XolY-Bm0QL8

Blues…… kan ook in majeur!
Misterioso, Thelonious Monk 

Thelonious Monk – piano, Charlie Rouse – tenor sax, Larry Gales – bass, Ben Riley – drums, Milt Jackson – vibes
intro piano 4 m
| Bb | Eb | Bb | Bb |
| Eb | Eb | Bb | Bb |
| F7 | F7 | Bb | Bb ||

https://youtu.be/a1WDW-swiAA

Een paar stukken in mineur of majeur, om het verschil in karakter te horen.  
Neem de invalshoeken van de vorige lessen ook mee:
Wat voor karakter heeft dit stuk?
Wat is het kenmerkende ritme en wie speelt het?
Wat is de maatsoort; het tempo; de puls?
Kun je de melodie onderscheiden? Wie speelt die?
Kun je de melodie blijven doordenken, of kun je het schema blijven doortellen?
Zitten er veel of weinig akkoorden in?

The Happy Beat, Trio P.A.F.
Paolu Fresu – trp; Antonello Salis – accordeon, Furio di Castri – bas
Karakter: majeur, opgewekt, vrolijk (stuk staat in Ab en F)
Niet alleen een opgewekte beat en tempo (huppel), maar ook opgewekte melodie door trompet. Let op bij de solo van de accordeon, die is opeens in F.
Het kenmerkende ritme: Baslijn. Wie speelt het?: de bas. Maatsoort: 4/4, tempo: snelle mars, medium up. puls: snelle mars, je kunt erop lopen en dat doe je op alle tellen van de maat.
Melodie onderscheiden? Wie speelt die: trompet
Melodie blijven doordenken, schema blijven doortellen? is lastig, want onregelmatig
Veel of weinig akkoorden? redelijk wat
https://open.spotify.com/track/5WsjEHDtuZ9t6tD3Co9QCW

Goodbye Pork Pie Hat, Charles Mingus
Karakter: mineur, melancholisch
Het kenmerkende ritme/wie speelt het: langzame lopend ritme door bas en drums, geen speciale accenten daarin, die zitten in de melodie
Melodie onderscheiden? Wie speelt die?: Alle blazers. De piano speelt accenten.
Tempo: langzaam. Maatsoort: 4/4. Puls: langzaam.
Kun je de melodie blijven doordenken, of  kun je het schema blijven doortellen? ja – bluesschema
Zitten er veel of weinig akkoorden in? Schema lijkt misschien eenvoudig, maar is dat niet! Het is een mineurblues, maar er worden meer alternatieve akkoorden gebruikt.

https://youtu.be/xPWvA1EiezI
deel 2 van dit stuk
https://youtu.be/MJUMZ2QarI0

Americana, trio Kapok
Karakter: majeur, vrolijk poppy-funky
Kenmerkende ritme: 16-en patroon . Wie speelt het: drums
Maatsoort 4/4. Tempo snel. Puls: snel, soms langzamere feel.
Melodie onderscheiden? Wie speelt die: hoorn, soms ook gitaar
Kun je de melodie blijven doordenken, of kun je het schema blijven doortellen? Lastig, omdat het in de improvisatie ook even mag blijven hangen.
Veel of weinig akkoorden? Redelijk wat
https://youtu.be/ziu5GlxPxY4

Schema’s met weinig verschillende akkoorden.
Hoe hoor je het als er weinig akkoorden zijn?
Een stuk heeft (meestal) een grondtoon, d.i. de belangrijkste toon van waaruit er vertrokken wordt en waar het stuk in eindigt. Als je de grondtoon kunt meezingen, en je probeert dat de hele tijd te blijven doen, dan merk je wel wanneer het niet meer mooi is. Meestal is er dan van akkoord gewisseld.
Spelen op 1 of 2 akkoorden gebeurt veel in afrikaanse muziek; oude blues; pop; in wereldmuziek.

2 voorbeelden
Anatolian Alchemy, Arifa   
Mehmet Polat (Turkey) – ud; Franz von Chossy (Germany) – piano Alex Simu (Romania) – clarinet; Sjahin During (Turkey/Holland) – percussie.
In C mineur en Bb. In het begin van het stuk wordt de C gespeeld door de klarinet. Je kunt die C lang en vaak blijven doorzingen. Ook tijdens de improvisatie. Zelfs in de pianosolo komen er niet meer akkoorden bij, ook al lijkt het misschien wel zo, omdat de piano nogal druk speelt. 
Is dit mineur of majeur? mineur
Karakter: melancholisch
Lukt het om de grondtoon C door te blijven zingen/denken?

https://youtu.be/NnWNf-pRr3Y

Bill Frisell plays John Lennon: Imagine   
Met Tony Scherr- bas, Kenny Wolleson – drums en Greg Leisz- lapsteel
Eenvoudig schema (in C en F)
Less is More: dit kwartet is in staat om het hele stuk door langzaam en slepend te spelen, en het ‘open’ te laten. Je hebt niet veel akkoorden nodig om iets heel moois en karaktervols te spelen. Het kenmerkende ritme wordt gespeeld door de bas en in het begin ook door Bill F (in het origineel van Lennon is dit de pianopartij), waaroverheen de melodie wordt gespeeld (door Lennon gezongen).
https://youtu.be/lKWDC-6doeA

Ingewikkelde akkoordenschema’s:
Hoor je dat hier heel veel akkoorden gespeeld worden?

Giant Steps, John Coltrane   
De klassieker met Veel Akkoorden
John Coltrane — tenorsaxofoon, Tommy Flanagan — Piano of Cedar Walton – Piano, Paul Chambers – contrabas, Art Taylor – Drums
John Coltrane schreef Giant Steps in 1959.
Hier wordt gebruik gemaakt van het “multitonaal systeem”. Het octaaf is in drie delen verdeeld: B majeur – Eb majeur- G majeur (telkens een grote terts van elkaar verwijderd). Je kunt in dit stuk niet spreken van 1 toonsoort en je kunt de toonsoort ook niet ontdekken door te kijken op welk akkoord het stuk eindigt. Bij het multitonaal systeem zijn er verschillende toonsoorten die allemaal even belangrijk zijn

Het akkoordenschema in beeld
http://www.youtube.com/watch?v=2kotK9FNEYU

Je hoort hier, dat de ritmesectie het eenvoudig houdt, want alle complexiteit komt al van de saxsolo. En bovendien moet de piano 2 akkoorden per maat spelen in snel tempo, dus hij heeft ook niet veel tijd voor iets anders. Dienende ritmesectie.
Ritme: het accentenpatroon van de melodie, gespeeld door iedereen. Daarna lopende bas en drums en accenten van de piano.
Maatsoort is 4/4; tempo snel; puls op de afterbeat (2 en 4).
Kun je de melodie blijven doordenken, of kun je het schema blijven doortellen? Ja, het schema is een 16 maten akkoordenpatroon.
http://www.youtube.com/watch?v=Lu0Lhysn_X8

Seni Kimler Aldı, Taksim Trio  
Melancholisch. In mineur, maar het slotakkoord is in majeur (ergens halverwege komt dit ook al een keer voor)! Daardoor verandert het karakter in één klap van droevig naar vrolijk (van achter de wolken komt de zon te voorschijn!)
https://youtu.be/7odXfJnqT9U

EXTRA’S
Senor Blues,  Horace Silver     
(1956) Mineur 6/8 blues met een latin beat. 
Dit stuk was destijds een hitje, is ook uitgebracht als een singletje (Blue Note)
Een lang stuk, maar je kunt wel steeds heel goed het schema blijven volgen.
Na de tenor- en trompetsolo komt er een soort ritmeschema/thema, daarna pianosolo.
https://youtu.be/t8jFGFwOm7k

|Ebm 6/9 |         |              |       |
|Cb 9      |          |Ebm 6/9 |        |
|Bb7       | Ab7    |Ebm 6/9 |       ||

Karakter: beetje melancholiek
Kenmerkende ritme: de baslijn. 
Gespeeld door piano en bas, maar de bas is niet zo goed te horen.
 Maatsoort : 6/8 of 12/8 (te horen in de drums).
 Tempo: medium slow
. Puls: langzame 4/4
Wie speelt de melodie? blazers
Kun je de melodie blijven doordenken, of kun je het schema blijven doortellen? Ja

Artvark Sax Quartet:  Calypso Minor

Een bezetting zonder akkoordinstrumenten.
Karakter: mineur, beetje zwaar
Het kenmerkende ritme: baslijn. Wie speelt het? de baritonsax. Maatsoort 4/4. Tempo: langzaam. Puls: langzame 4/4
Melodie onderscheiden?  Baritonsax speelt baslijn. De rest legt een soort ‘pianopartij-met-accenten’ neer. In 1e instantie is er weinig melodie.
Melodie blijven doordenken, schema blijven doortellen? (moeilijk omdat het zo langzaam gaat)
Veel of weinig akkoorden? De baslijn die de bariton speelt wordt vrijwel het hele stuk door herhaald. Dwz dat er weinig veranderd wordt, er zijn dus weinig verschillende akkoorden in het spel.
https://open.spotify.com/track/6XY1jIxTDDvgZPMRB0yN4k


Ray Anderson’s Pocket Brass Band: Bimwa Swing  

2003. Lew Soloff – Trompet, Ray Anderson – trombone, Matt Perrine – sousaphone, Bobby Previte – drums.
Een bezetting zonder akkoordinstrumenten.

Is het makkelijker of moeilijker zonder akkoordinstrumenten? Moeilijker, omdat de harmonische wendingen nu door niet-akkoordinstrumenten gespeeld moeten worden. Als je een akkoord kunt spelen, gaat dat wel zo makkelijk.
Op wat voor manier klinkt het anders dan mèt akkoordinstrumenten? Opener, leger; meer kans om andere paden in te slaan; het klinkt niet gauw te vol
Karakter: mineur in de A delen, in B en C is het majeur.
Het kenmerkende ritme: het begeleidingspatroon dat de trombone speelt.
Wie speelt het?: de trombone.
Maatsoort 4/4. Tempo langzaam. Puls/beat: alle vier tellen in de maat, dus ook langzaam.
Melodie onderscheiden? Er is eerst een trombone lijn- dan komt een baslijn erbij, daarna komt er pas een melodie. Wie speelt die?: trompet
Kun je de melodie blijven doordenken, of kun je het schema blijven doortellen? Het is een AABAC -schema. Doorzingen kan wel, maar dan moet je de melodieën wel goed hebben onthouden. Je kunt het wel mee tellen. Of je hoort wanneer er van mineur naar majeur wordt veranderd.
Trombone en trompet doen samen 1 solo, ze wisselen af om de 4 maten; later tegelijkertijd.
Zitten er veel of weinig akkoorden in?  niet heel veel, maar omdat er naast een A- en een B deel ook een C deel is, zijn het er redelijk wat.
https://youtu.be/aCxXSwhdxws

Stukken met weer een andere invalshoek wat betreft akkoorden:

Donna Lee is een Bebop jazzstandard van Miles Davis, met vrij veel akkoorden.
Het stuk staat in Ab en is gebaseerd op de akkoorden van een andere Amerikaanse traditional: Back Home in Indiana.
Donna Lee legt een andere melodie en meer akkoorden over die ‘oude’ harmonie/akkoorden heen. Back Home in Indiana is een eenvoudiger akkoordenschema.


Louis Armstrong, Back Home in Indiana
Hoor je het schema? Kun je het blijven doortellen? 
Kun je de melodie blijven doordenken?
https://youtu.be/HF_oBfItRO0

Charlie Parker: Donna Lee 

met Miles Davis, Bud Powell, Tommy Potter, Max Roach
Het stuk begint met iets ongebruikelijks, nl. een halve maat rust! Het tempo is medium up, dus redelijk hoog, de maten en akkoorden wisselen snel
Hoor je het schema? Kun je het blijven doortellen?
https://youtu.be/02apSoxB7B4

Donna Lee door Jaco Pastorius & band
lekker snel
https://youtu.be/I4rfe5xHCIg